پس از انقلاب:

دوبلاژ فیلم های خارجی در سال های پس از انقلاب شامل چهار دوران است: آشفتگی در نخستین سال ها (1358 تا 1362)، تعطیلی در سال های بعد (1363 تا 1367)، توجه نسبی در سال های میانه (1368 تا 1372) و انزوایی ناخواسته در سال های واپسین (1373 تا حال). در نخستین سال ها، فروپاشی نظام کهن سینمای ایران و آشفتگی تولید و واردات فیلم، وضعیت دوبله و نمایش فیلم های خارجی را نیز دچار نابسامانی ساخته بود. تا پیش از نظارت رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر نحوه پخش و نمایش فیلم ها و شکل گیری اهرم کاربردی این نهاد به نام بنیاد سینمایی فارابی در سال 1362، اغلب فیلم های به نمایش درآمده بر پرده سینماها، همان فیلم های پیش از انقلاب بودند که با جرح و تعدیلی مختصر یا مفصل، باب روز می شدند. در واقع، طی نخستین سال های پس از انقلاب، دوبله سینمایی به مفهوم واقعی، محلی از اعراب نداشت و تنها طی گسترش غیر متشکل شبکه های ویدئویی در آن سال ها بود که به جزء تبدیل نسخه های سینمایی برخی فیلم ها همچون پرواز بر فراز آشیانه فاخته (دیوانه از قفس پرید)، شبکه، سی بل، مردی که می خواست سلطان باشد، پلی در دوردست، نگاه شیطانی و ...، تعدادی فیلم قابل توجه از جمله عمر مختار (مصطفی عقاد)، ئی تی (استیون اسپیلبرگ)، بیگانه (ریدلی اسکات)، گاندی (ریچارد آتن بورو) و فیلم هایی دیگر برای نخستین بار بر نوار ویدئو دوبله شدند (سابقه دوبله غیر 35 میلیمتری به چند سال پیش از انقلاب بر می گردد که نسخه های 16 میلیمتری یا مغناطیسی برخی فیلم های پیشتر دوبله شده و نایاب، مجددا و عمدتا در تلویزیون دوبله شدند، همچون ناگهان تابستان گذشته و دزیره به مدیریت هوشنگ لطیف پور، کازابلانکا به مدیریت سعید شرافت،...) و نیز برخی فیلم های محبوب گذشته برای دومین بار - این بار به شکل ویدئویی - دوبله شدند، همچون خرقه، لورنس عربستان و ال سید به مدیریت ایرج ناظریان، برباد رفته و پدرخوانده به مدیریت خسرو خسروشاهی و ... اما از سال 1362 به بعد، با تدوین سیاست های مشخص نظام سینمایی کشور و انحصار ورود - و در واقع، تعطیلی نمایش - فیلم های خارجی توسط بنیاد سینمایی فارابی، همه چیز رنگ دیگری گرفت. نظام نوین، آشکارا در پی قدرت دادن به تولید داخلی در برابر فیلم های وارداتی بود و بنابر این، پرده های سینما عملا از فیلم های جذاب و معاصر سینمای جهان خالی شدند و عمدتا به نمایش فیلم هایی تک افتاده از سینمای کلاسیک همچون خوشه های خشم، همشهری کین، رم شهر بی دفاع، جاده، هملت و آثاری از این قبیل پرداختند که جملگی رهاورد دوبله در سالیان قدیم بودند. بنابر این آن بازار گرم و پر رقابت سالیان دور که حاصل ورود مستقیم آثار روز سینمای جهان به ایران توسط نمایندگان کمپانی های خارجی یا واردکنندگان بخش خصوصی بود، از بین رفت و البته شاید به منظور تجدید حیات سینمای مضمحل ایران در برابر سلطه اقتصادی، فرهنگی و سیاسی فیلم های خارجی در سال های قبل، این تصمیم در زمان خود، حرکتی لازم بود، اما به هر حال یکی از پیامدهای ناگزیر آن، این بود که دوبلاژ ایران را به تعطیلی کشاند. در آن سال ها بسیاری از هنرمندان مان در این حرفه، رحل سفر بستند و آنان که ماندند نیز یا به سیمای جمهوری اسلامی ایران و دوبله فیلم ها و مجموعه های تلویزیونی روی آوردند یا ترجیح دادند خاموش در کناری بنشینند... تا به تدریج نمایش فیلم های خارجی - استوار بر دو گونه آثار - از سر گرفته شود: فیلم هایی تحت عنوان گروه هنری شامل برخی از بهترین آثار هنرمندانه و اندیشمندانه سینمای جهان از جمله مجموعه آثار دو فیلمساز بزرگ شوروی، آندری تارکوفسکی و سرگی پاراجانف و نیز فیلمساز یونانی تئودور آنجلوپولوس، و فیلم هایی تحت عنوان گروه خارجی شامل برخی از بدترین و مهجورترین آثار کم ارزش عمدتا خاور دور، آسیای میانه یا اروپای شرقی؛ و متاسفانه باید بگوییم این هر دو گروه، تهی از آثاری بودند که برای دوبله جای کار داشته باشند. در قدر و منزلت فیلم های گروه نخست جای تردید نیست، ولی نگاهی گذرا به همین تاریخچه ای که گفته شد، نشان می دهد که هر فیلم گرانقدر تاریخ سینما لزوما فیلم مناسبی برای دوبله نیست؛ چه، در بسیاری از این آثار، حرف اول را تصویر می زند و اساسا در آنها از کلام، گفت و گو و داستان به شیوه کلاسیک خبری نیست... و در مورد فیلم های گروه دوم نیز فقط باید گفت دریغ از زمان و هزینه ای که صرف خرید، دوبله و نمایش آنها می شود. همچنین از اوایل دهه 1370 با تثبیت وضعیت تولید فیلم های ایرانی، تاسیس انجمن گویندگان و سرپرستان گفتار فیلم به عنوان تشکلی صنفی در دل خانه سینما، تاسیس مؤسسه رسانه های تصویری و گسترش شبکه های سیمای جمهوری اسلامی ایران، روندی کم سو در وارد کردن و دوبله برخی از فیلم های خوب و معاصر خارجی آغاز شد (با گرگ ها می رقصد، آخرین امپراطور، کریستف کلمب و ...) که اما به زودی به سردی گرایید و چندی ست توأمان با بن بست مطلق تلویزیون در این زمینه - و عادی شدن تدریجی تماشای آثار به زبان اصلی بر نوارهای ویدئو و حتی اخیرا پرده های سینما، گیرم برای عامه نه با جذابیت و فهم کامل - به انزوا و کناره گیری بسیاری از گویندگان و مدیران دوبلاژ برجسته کشورمان انجامیده است.