پیشگامان:

در اواخر تابستان سال 1325 اتفاق فرخنده ای در تاریخ دوبلاژ فیلم در ایران رخ داد: نخستین استودیوی دوبلاژ از بنیان ایرانی به نام استودیو ایران نو فیلم که مقدمات فنی و دقیقش از حدود هجده ماه قبل آغاز شده بود، رسما اعلام موجودیت کرد. این که می گویم از بنیان ایرانی، به این دلیل است که موسسان این استودیو حتی وسایل و تجهیزات فنی کار را هم خودشان ساختند. بانیان اولیه این استودیو، منصور مبینی، شاپور مبینی، امیر حسینی دهلوی و هوشنگ کاوه بودند که دوره دبیرستان را با علاقه به کارهای فنی گذرانده بودند و جاذبه سینما در آنان، جاه طلبی ایجاد استودیو را پدید آورده بود. به تدریج چند همکلاسی، دوست و علاقمند دیگر هم از این فکر استقبال کردند و به آنها پیوستند، از جمله جلال مغازه ای، سعید غیاثی، بهاءالدین شریعتمداری، علی اصغر کاشانی، محمود نوذری، اسدا... پیمان و مجتبی بدیعی... و در آخرین گام، دکتر میرسپاسی، فاضل سرجویی، احمد شیرازی، مهدی امیرقاسم خانی، و عطاءا... زاهد هم با آنها همراه شدند. آشنایی با الکترونیک، تراشکاری، ریخته گری و آهنگری به علاوه انرژی، ذوق و شیفتگی فراوان، همه بضاعتی بود که آنان داشتند. در سال 1325 خورشیدی (1946 میلادی) در حالی که در بسیاری از کشورها، فیلمسازی و دوبله رواج کامل داشت، در اینجا همه مراحل، جنبه جست و جو، ابداع و اختراع را داشت. نخستین اثری که این گروه برای دوبله در نظر داشتند، دیو و دلبر ژان کوکتو بود، اما با بروز اختلاف هایی چند بین آنان و انشعاب سعید غیاثی، جلال مغازه ای و بهاءالدین شریعتمداری از گروه، این کار متوقف ماند و مدتی بعد از طریق ساناسار خاچاطوریان مدیر سینما دیانای تهران در آن زمان، مقدمات دوبله فیلم فرانسوی و پرگفت و گوی برف روی پاها برای بقیه گروه فراهم شد که به مدیریت عطاءا... زاهد و با همکاری نخستین دوبلورهای تاریخ سینمای ایران، ایرج دوستدار، اسدا... پیمان، مهری عقیلی و مهین دیهیم در نقش های اصلی به انجام پذیرفت و با نام تغییریافته مرا ببخش به نمایش درآمد. مراحل فنی آماده سازی این فیلم کمی طولانی شد، اما سرانجام در شهریور سال 1327 در دو سینمای دیانا و پارک بر پرده رفت و به دلیل حکایت عامه پسند و نیز دوبله خوب و تکنیک قابل قبولش مورد استقبال قرار گرفت. این دو سینما از فروش بلیط این فیلم با قیمت های آن روز، مجموعا 250هزار تومان کسب کردند که تا آن زمان، فروش بی سابقه ای برای یک فیلم خارجی در ایران محسوب می شد. اما این موفقیت، مقدمه انشعاب دیگری شد. عطاءا... زاهد، احمد شیرازی و مهدی امیرقاسم خانی نیز از ایران نو فیلم جدا شدند و به جمع منشعبین قبلی پیوستند که مقدمات ایجاد استودیو آریا را فراهم آورده بودند. این گروه نیز به تدریج توسعه یافت و با دوبله فیلم آهنگ شهرزاد ساخته والتر رایش با همکاری ایرن عاصمی، صادق شباویز، رضا مینا، علی محزون و تعدادی دیگر از شاگردان عبدالحسین نوشین و تئاتر سعدی، دوبلاژ ایران را گامی دیگر به پیش برد. آهنگ شهرزاد نخستین فیلم رنگی دوبله شده در ایران و همچنین نخستین فیلمی بود که برای این منظور از شیوه مغناطیسی بهره برد. اما به رغم کیفیت تحسین برانگیز این کار، عدم موفقیت مادی آن و نیز بروز اختلاف های دوباره ای بین دست اندرکاران، انشعاب تازه ای را پدید آورد. مغازه ای با دستگاه مغناطیسی دست سازش به استودیو عصر طلایی رفت و ضیاءالواعظین، شیرازی و خانی نیز مقدمات تاسیس استودیو شهرزاد را فراهم کردند. طلسم، شکسته شده بود و دوبلاژ ایران در کشور ایران در حال گسترش بود. به زودی استودیوهای متعدد از پی هم تاسیس شدند و به ویژه با بهره گیری از برخی هنرمندان رادیو و تئاتر، بسیاری از آثار شاخص سینمای آن زمان را به فارسی برگرداندند. با آغاز دهه سی به تدریج نام هایی همچون محمدعلی زرندی، جلال مقامی، هوشنگ لطیف پور، منصور متین، مهین معاون زاده، حسین مدنی، ناصر گرایی، فریدون دائمی، حمید قنبری، مهین کسمایی، ژاله علو، منوچهر نوذری، احمد رسول زاده، زهره شکوفنده، عطاءا... کاملی، مهین بزرگی، کنعان کیانی، عباس خسروانه، نجما فروهی،... و زنده یادان سعید شرافت، ایرج دوستدار، کاوس دوستدار، نصرت ا... محتشم، سیامک یاسمی، آذر دانشی، تاجی احمدی، عزت ا... مقبلی، حسن عباسی و حشمت ا... شکوفنده نیز در دوبلاژ ایران به چشم می خورد.