دشمن ملت

کارگردان: تونی اسکات

سال تولید: 1998

یک فیلم مدرن و پیچیده که بیانگر ورود سازمانهای اطلاعاتی و امنیتی به حریم خصوصی افراد است. فیلم دشمن ملت پیامدهای زیادی را برای دولت آمریکا در بر داشت. فیلم دارای سناریوی محکمی بود که توسط دیوید مارکونی به رشته تحریر در می آید. در سرتاسر فیلم هدف اصلی سرپوش گذاشتن بر یک قتل است اما فیلم به گونه ای پیش می رود که تمام ابزارها و تجهیزات سازمانهای امنیتی به معرض نمایش در می آید.

اعتراف می کنم وقتی فیلم را برای اولین بار دیدم تصور اینکه تکنولوژی تا این حد پیش رفته است که سازمانهای امنیتی  در تمام ساعات شبانه روز می توانند انسانها را بدینگونه  تحت نظر داشته باشند برایم کمی مشکل بود و احساس می کردم مردم دیگر نمی توانند احساس امنیت کنند.

موضوع و پایه فیلم بر اساس قدرت سازمانهای جاسوسی و تسلط آنها بر زندگی خصوصی افراد و نظارت بر آنهاست. در فیلم همه چیز به هم ربط دارند و انصافا باید گفت فیلمنامه بسیار هوشمندانه نوشته شده است. موضوع فیلم در اواخر سال 1990 اتفاق می افتد. زمانیکه دولت مصمم است تا قانونی را بتصویب برساند که مطابق آن سازمانهای امنیتی اجازه شنود و ورود به چیزی که به آن حریم خصوصی افراد گفته می شود را داشته باشد.

اما آقای هامسرلی از اعضای کنگره بشدت مخالف با این لایحه است و معتقد است حریم خصوصی مردم باید محترم شمرده شود. ماجرا از زمانی آغاز می گردد که توماس رینولدز عضو رسمی آژانس امنیت ملی آمریکا با این عضو کنگره در یک پارک قرار می گذارد و ضمن به قتل رساندن او سعی بر آن دارند که ماجرا را یک تصادف عادی جلوه دهند.

دست بر قضا آقای دانیل زاویتز که یک محقق حیات وحش است در آن پارک مشغول فیلمبرداری و تحقیق در حوزه تخصصی خود است و با دیدن ماجرا بصورت اتفاقی از صحنه رخ داده فیلمبرداری می کند و از این لحظه به بعد تمام اعضای آژانس امنیت ملی بسیج می شوند تا برای جلوگیری از رسوایی این فیلم را بدست آورند و معدوم نمایند. دانیل زاویتز می گریزد اما موفق نمی شود از دست ماموران امنیتی جان سالم بدر ببرد اما او موفق می گردد حین فرار در یک مرکز خرید نوار فیلم را در کیسه خرید یکی از دوستان قدیمی کالج خود که اتفاقی به او بر می خورد بیاندازد تا از این پس ماموران امنیتی بدنبال فرد دیگری بگردند.

مقامات امنیتی تمام ابزارهای خود را برای بدست آوردن این فیلم به روی پرده سینما به نمایش در می آورند و بدینوسیله قدرت نمایی می کنند. در فیلم می بینیم که دستگاههای امنیتی چگونه حتی بدون حکم قضایی دسترسی افراد را به حسابهای بانکی خود قطع می کنند و یا از طریق دوربینهای نصب شده بر ماهواره ها آنها را کاملا تحت نظر دارند. هرچند برخی از سکاسنهای فیلم در زمان نمایش یعنی سال 1998 اغراق آمیز و یا بعبارتی غیر ممکن بنظر می آمد اما اکنون در سال 2014 می بینیم تمام آنچیزی که در سال 1998 بعنوان تخیلات نویسنده یاد گردید به واقعیت تبدیل گردیده است.

بعد از نمایش فیلم موجی از نگرانی بین مردم آمریکا به راه می افتد و دولت تا مدتها سعی میکرد مردم را متقاعد کند که این فیلم کاملا تخیلی است. این فیلم حواشی بسیاری داشت ، ابتدا قرار بود مل گیبسون و جورج کلونی در این فیلم بازی کنند. نقش دین را که ویل اسمیت به زیبایی تمام آنرا بازی می کند را نیز ابتدا به تام کروز پیشنهاد می دهند. حتی شون کانری هم برای بازی در این فیلم جزو کاندیدها بود که نهایتا جین هاکمن انتخاب می گردد.

اما براستی به این فیلم هم باید مهر ضد آمریکایی زد؟ فیلم تمام پتانسیل لازم را برای این موضوع دارد. حتی نام فیلم نیز هوشمندانه انتخاب گردیده است. در نگاه اول باید گفت این فیلم انزجار مردم را از دستگاههای امنیتی دولت آمریکا در بر دارد.

• چرا دولت آمریکا  یک عضو مخالف در کنگره را تحمل نمی کند؟
• چرا او را به قتل می رساند؟
• چرا وقتی او را به قتل می رساند سعی می کند ماجرا را یک تصادف عادی جلوه دهد؟
• به چه اجازه ای وارد حریم خصوصی زندگی مردم می شود؟
• چرا تلفنهای مردم را شنود می کند؟
• چرا حسابهای بانکی مردم را چک می کند؟ و هزاران چرای دیگر......

اما بروبیکر فیلم را از یک زاویه دیگر می بیند و دقیقا مطابق با همان ضرب المثل فارسی که بیانگر آنست  هیچ بقالی نمی گوید ماستم ترش است این فیلم را نیز مانند سایر فیلمها یک فیلم به ظاهر ضد آمریکایی می داند. در واقع بنظر من در این فیلم آمریکائیان سعی در قدرت نمایی دارند. و به گونه ای به دشمنان خود با این فیلم طعنه می زنند و می گویند ما در هر شرایطی شما را تحت کنترل خود داریم و شاید عاملی باشد بازدارنده برای کسانیکه نیت بدی دارند.

اما آیا سازندگان این فیلم پیش بینی می کردند که 15 سال بعد فردی بنام ادوارد اسنودن دست به افشاگری بزند و تمام ابزارهای امنیتی سازمانهای اطلاعاتی آمریکا را بر ملا سازد. بنظر شما اگر این فیلم در سال 1998 ساخته نمی شد و امروز قرار بود چنین فیلمی ساخته شود با توجه به افشاگری اسنودن بازهم آمریکائیان دست به ساخت چنین فیلمی می زدند؟ آیا پیامها و بیانیه هایی که دولت آمریکا پس از روی پرده آمدن این فیلم صادر نمودند مبنی بر اینکه موضوع این فیلم کاملا تخیلی ست پس از افشاگری اسنودن مضحک بنظر نمی آید.

اما در نهایت باید گفت فیلم دشمن ملت فیلم خوش ساختیست . اگر از زاویه غیر سیاسی به آن بنگریم فیلمی ست هیجانی و زیبا. لازم به ذکر است که این فیلم بغیر از جوایزی که از جشنواره های بین المللی دریافت نمود جایزه ویژه ای هم از انجمن فیلمهای سیاسی آمریکا نیز دریافت نمود. در پایان نیز باید به این نکته اشاره نمود که این فیلم در ایران به اسم دشمن ملت به نمایش در آمد در حالیکه با توجه به نام اصلی آن باید گفت نام این فیلم دشمن دولت می باشد و این تغییر نام جای بسی تعجب دارد!!!!!!. این فیلم بارها و بارها از صدا و سیما پخش گردید و ظاهرا مسئولین علاقه خاصی به این فیلم دارند.