پشت و خنجر

کارگردان: ایرج قادری

سال تولید: 1356

پشت و خنجر از فیلمهای سینمای پیش از انقلاب می باشد که مستقیما به معضل اعتیاد و آسیبهای ناشی از آن می پردازد. این فیلم اشاره به این موضوع دارد که چگونه برخی برای نابودی رقیب یا دشمن خود ، وی را با آلوده نمودن به مواد مخدر نابود می سازند. نویسنده فیلمنامه سعید مطلبی می باشد. او یکی از دوستان صمیمی ایرج قادری بود و طبیعی بود که او فیلمنامه را به ایرج قادری تقدیم کند و ایرج قادری نیز ضمن کارگردانی فیلم نقش اول آنرا خود بعهده می گیرد تا  نقشی را بازی کند که با نقشهای قبلی اش بسیار متفاوت باشد.

ایرج قادری که تا پیش از این در فیلمهای بزن بزن ، حکم یک قهرمان محبوب را داشت اینبار باید نقش پدری را بازی میکرد که در دام اعتیاد می افتد. پشت و خنجر روایت افرادی است که هرگز فکر نمی کنند که روزی در دام اعتیاد گرفتار آیند. از طرفی حکایت فرصت طلبانی ست که برای رسیدن به اهداف خود دام اعتیاد را برای طعمه های خود می گسترانند و همانطور که در فیلم روایت می شود آنان را چون مهره های تسبیح با یک نخ حبس می کنند.

سعید مطلبی داستان روان و ساده ای را از اعتیاد روایت می کند. او در بطن داستانش یک قصه عشقی را نیز می پروراند. ماجرا از زمانی شروع می شود که غلام متوجه رابطه فرزندش با زنی بنام پری می گردد. او برای نجات فرزندش از بلای اعتیاد دست بکار می گردد. اما کریم قلندر که نقش مهمی در اعتیاد مردم دارد از غلام کینه می گیرد و عزم خود را جزم می کند تا غلام را مانند یکی از مهره های تسبیحش به تسبیح بکشد.

کریم قلندر بزمی ترتیب می دهد و غلام را به خانه اش دعوت می کند. دیری نمی پاید که غلام خود شیفته پری می گردد و ضمن گرفتار آمدن در دام اعتیاد خانه و فرزند خود را نیز ترک می کند و زندگی اسف باری را با پری آغاز می کند. در نهایت غلام از خواب غفلت بیدار می گردد و اعتیاد را کنار می گذارد و ضمن ترک پری دوباره به نزد همسر و فرزندش می رود و در سکانس پایانی فیلم پری نیز از پشت درختها ، پنهانی نظاره گر جشن شادی و ازدواج مجدد غلام با همسرش می شود تا یک صحنه تراژیک رقم بخورد.

پاشنه آشیل فیلم بازی ایرج قادری می باشد که خفتها و خواری یک مرد معتاد را بسیار زیبا به تصویر می کشد. این فیلم بدلیل ساخته شدن در اواخر دوران حکومت پهلوی هرگز فرصت آنرا نیافت که خیلی بر پرده های سینما عرضه اندام نماید و از طرفی بدلیل صحنه هایی که داشت مانند اغلب فیلمهای آن دوران پس از انقلاب 57 غیر قابل نمایش می گردد.

نوع نگاه فیلم به موضوع اعتیاد یک نگاه کاملا شخصی است. فیلم به آسیبهای فردیِ ناشی از اعتیاد می پردازد و تا حدی در این زمینه می توان از آن بعنوان یک فیلم آموزنده یاد نمود. ایرج قادری همه کاره این فیلم بود. تهیه کننده ، کارگردان و بازیگر. شخصا هر بار بیادش می افتم دلم می گیرد. او چه در قامت بازیگر و چه در قامت کارگردان کارش با دیگران متفاوت بود. نوع نگاهش با دیگران فرق می کرد.

ایرج قادری مانند فیلمهایش زندگی کرد. پس از انقلاب وطنش را ترک نکرد. علیرغم جفایی که در حقش گردید اما ماند. زیرا عاشق مردم مملکت خویش بود. اما آنچه بیشتر دل هر کسی را به درد می آورد داستان مرگ او بود. سال 56 که او یک سوپراستار به تمام معنا بود چه کسی فکر می کرد او 34 سال بعد در سکوت خبری و مظلومانه در مکانی دورافتاده مانند بهشت سکینه کرج چهره در نقاب خاک خواهد کشید. آنهم در حضور افرادی که تعدادشان به اندازه یک ردیف صندلیهای سینما نمی گردید.